Chợ là đầu mối giao thương, nơi tập trung nhiều ngành hàng với số lượng lớn vật liệu dễ cháy như vải, quần áo, giấy, nhựa, xốp, hóa mỹ phẩm, đồ gia dụng và các thiết bị điện. Đặc điểm của các chợ truyền thống là các ki-ốt được bố trí san sát nhau, hàng hóa sắp xếp với mật độ cao, lối đi nhiều nơi còn bị lấn chiếm, trong khi hệ thống điện tại nhiều chợ đã được sử dụng trong thời gian dài, chưa được cải tạo, nâng cấp đồng bộ. Đây là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ phát sinh cháy và khiến đám cháy lan nhanh nếu không được phát hiện, xử lý kịp thời.
Qua thực tế công tác chữa cháy và điều tra các vụ cháy, nguyên nhân phổ biến dẫn đến cháy tại các chợ chủ yếu xuất phát từ sự cố hệ thống điện. Nhiều chợ truyền thống và chợ tạm có hệ thống dây dẫn điện xuống cấp, không được kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên. Không ít hộ kinh doanh tự ý câu mắc thêm dây dẫn, sử dụng đồng thời nhiều thiết bị điện có công suất lớn, làm quá tải đường dây, gây chập mạch, phát sinh tia lửa điện và dẫn đến cháy.

Bên cạnh đó, việc sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt không bảo đảm an toàn cũng là nguyên nhân tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Một số hộ kinh doanh vẫn sử dụng bếp gas mini, bếp điện hoặc bếp than để đun nấu ngay tại ki-ốt; không khóa van bình gas sau khi sử dụng hoặc đặt các thiết bị sinh nhiệt gần hàng hóa dễ cháy như giấy, vải, nilon, xốp… Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến sự cố cháy, nổ với hậu quả khó lường.

Nhiều vụ cháy còn xuất phát từ sự chủ quan của con người như hút thuốc, vứt tàn thuốc không đúng nơi quy định, đốt vàng mã, đun nấu nhưng không có người trông coi hoặc bất cẩn trong quá trình sử dụng điện. Thậm chí, một số trường hợp cháy do hành vi cố ý, gây mất an ninh, trật tự và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh của các hộ tiểu thương.

Ngoài ra, việc bố trí hàng hóa không bảo đảm khoảng cách an toàn về PCCC cũng là yếu tố làm tăng mức độ thiệt hại khi xảy ra cháy. Nhiều quầy hàng chất hàng hóa quá cao, quá dày, lấn chiếm hành lang, lối đi, cửa thoát nạn; khoảng cách giữa các ki-ốt không bảo đảm theo quy định, tạo điều kiện để ngọn lửa nhanh chóng cháy lan sang các gian hàng lân cận và gây khó khăn cho lực lượng chữa cháy tiếp cận hiện trường.

Một thực trạng đáng lưu ý là nhiều chợ được xây dựng từ lâu chưa được đầu tư đầy đủ hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động hoặc các hệ thống này đã xuống cấp, không được bảo trì định kỳ. Nhiều nơi còn thiếu phương tiện chữa cháy ban đầu, thiếu trụ nước, họng nước chữa cháy hoặc các phương tiện hiện có không bảo đảm khả năng hoạt động. Bên cạnh đó, lực lượng PCCC cơ sở còn mỏng, chưa được huấn luyện thường xuyên; nhiều hộ kinh doanh chưa được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng xử lý tình huống khi xảy ra cháy, nổ.

Để chủ động phòng ngừa cháy, nổ tại các chợ, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an thành phố Đồng Nai khuyến cáo các hộ kinh doanh cần nghiêm túc chấp hành các quy định của pháp luật về PCCC và CNCH và thực hiện đầy đủ các biện pháp sau:
- Thường xuyên kiểm tra hệ thống điện, thiết bị điện trước, trong và sau thời gian kinh doanh; không tự ý câu mắc, đấu nối điện trái quy định; tắt các thiết bị điện khi đóng quầy hoặc khi không sử dụng.
- Quản lý chặt chẽ nguồn lửa, nguồn nhiệt; tuyệt đối không đun nấu, đốt hương, đốt vàng mã hoặc hút thuốc tại khu vực kinh doanh khi không bảo đảm điều kiện an toàn. Không kinh doanh, tàng trữ trái phép các chất, hàng nguy hiểm về cháy, nổ; sắp xếp hàng hóa khoa học, bảo đảm khoảng cách chống cháy lan, không lấn chiếm lối đi, cửa thoát nạn và tạo điều kiện thuận lợi cho công tác chữa cháy khi có sự cố xảy ra.
- Mỗi hộ kinh doanh cần chủ động trang bị bình chữa cháy xách tay, thường xuyên kiểm tra khả năng hoạt động của phương tiện chữa cháy tại chỗ; tích cực tham gia các lớp tập huấn, tuyên truyền về PCCC và CNCH để nắm vững kỹ năng sử dụng phương tiện chữa cháy, kỹ năng thoát nạn và xử lý sự cố ngay từ khi mới phát sinh.
Đối với người dân khi đến tham quan, mua sắm tại chợ cần nghiêm túc chấp hành nội quy về an toàn PCCC; không mang chất dễ cháy, chất nổ vào chợ; không sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt tùy tiện; đồng thời chú ý quan sát vị trí các lối thoát nạn để chủ động xử lý khi có tình huống khẩn cấp.
Khi phát hiện cháy, cần nhanh chóng hô hoán, báo động cho những người xung quanh biết; đồng thời báo ngay cho lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, Ban quản lý chợ hoặc lực lượng PCCC cơ sở để tổ chức chữa cháy. Trong trường hợp đám cháy mới phát sinh, nếu bảo đảm an toàn, có thể sử dụng bình chữa cháy hoặc các phương tiện chữa cháy tại chỗ để khống chế đám cháy, ngăn cháy lan. Khi thoát nạn cần giữ bình tĩnh, di chuyển theo các lối thoát hiểm hoặc đèn chỉ dẫn EXIT; đồng thời hỗ trợ người già, trẻ em và người gặp khó khăn trong quá trình thoát nạn.
Phòng cháy hơn chữa cháy. Mỗi vụ cháy được ngăn chặn từ sớm không chỉ góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân mà còn giữ gìn môi trường kinh doanh an toàn, ổn định và phát triển bền vững. Vì vậy, mỗi hộ kinh doanh, mỗi tiểu thương và mỗi người dân cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, tự giác chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về PCCC; tích cực tham gia phong trào "Toàn dân tham gia phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ", chủ động phát hiện, khắc phục các nguy cơ mất an toàn cháy, nổ ngay từ cơ sở, góp phần xây dựng khu dân cư, chợ, cơ sở sản xuất, kinh doanh an toàn về PCCC, vì cuộc sống bình yên và hạnh phúc của cộng đồng.