1. Từ bảo vệ thành quả cách mạng đến chủ động giữ vững bình yên
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng năm 1975, đất nước bước vào một thời kỳ lịch sử mới - thời kỳ hòa bình, thống nhất và từng bước xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, phía sau thắng lợi của cuộc kháng chiến là một thực tế hết sức phức tạp: Hậu quả chiến tranh nặng nề, đời sống Nhân dân còn nhiều khó khăn; bộ máy cũ, các phần tử phản động, tàn quân, tàn dư của chế độ cũ vẫn tồn tại; các thế lực thù địch tìm mọi cách móc nối, tập hợp lực lượng, kích động chống phá chính quyền cách mạng. Trong bối cảnh đó, bảo vệ thành quả cách mạng, giữ vững an ninh chính trị, củng cố chính quyền và ổn định đời sống Nhân dân trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Trên mặt trận ấy, lực lượng An ninh nội địa tiếp tục đảm nhận một trọng trách đặc biệt: Giữ vững an ninh từ bên trong, bảo vệ chính quyền cách mạng từ cơ sở và chủ động làm thất bại những âm mưu chống phá ngay từ khi mới manh nha. Đó là một trận tuyến không tiếng súng nhưng đầy cam go, đòi hỏi bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần cảnh giác cao độ, sự nhạy bén nghiệp vụ và khả năng vận động quần chúng của mỗi cán bộ, chiến sĩ.

Sau giải phóng, nhiệm vụ trước mắt của lực lượng Công an nói chung, lực lượng An ninh nội địa nói riêng là nhanh chóng ổn định tình hình, bảo vệ chính quyền cách mạng, làm trong sạch địa bàn, quản lý chặt các đối tượng và không để các thế lực chống đối lợi dụng thời điểm chuyển tiếp để gây phức tạp về an ninh, trật tự. Đây là thời điểm đặc biệt, chiến tranh vừa kết thúc nhưng những nguy cơ từ bên trong vẫn hiện hữu. Các phần tử phản động, tàn quân, tàn dư của chế độ cũ tìm cách lẩn trốn, móc nối, xây dựng lực lượng; một số đối tượng cầm đầu các đảng phái phản động liên kết với những phần tử lợi dụng tôn giáo, dân tộc; tìm cách chiêu mộ ngụy quân, ngụy quyền, xây dựng tổ chức và tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài.
Trong hoàn cảnh đó, lực lượng An ninh nội địa đã nhanh chóng triển khai các biện pháp công tác, phối hợp với các lực lượng tổ chức cho hơn 100 nghìn ngụy quân, ngụy quyền đi học tập, cải tạo; đồng thời tổ chức các đợt truy quét, làm trong sạch địa bàn, phát hiện và xử lý các đối tượng có hoạt động chống phá. Cùng với đó, lực lượng phối hợp bảo vệ thành công các chiến dịch quan trọng như X1 - truy quét tàn quân; X2 - đổi tiền; X3 - cải tạo tư sản, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, tạo điều kiện để các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước được triển khai an toàn trên địa bàn. Nhiều nhóm tàn quân vũ trang tìm cách ẩn náu, tập hợp lực lượng, chống phá chính quyền cách mạng cũng lần lượt bị phát hiện, đấu tranh, làm tan rã. Trong đó có nhóm “Bộ chỉ huy lực lượng Dân - Quân võ trang phục quốc” do Trần Học Hiệu cầm đầu.

Những kết quả ấy có ý nghĩa đặc biệt trong những năm đầu sau giải phóng. Bởi nhiệm vụ lúc này không chỉ là đấu tranh với một số đối tượng cụ thể, mà sâu xa hơn là bảo vệ thành quả của cuộc cách mạng vừa giành được bằng xương máu của biết bao thế hệ. Từ chiến trường bước vào thời bình, người chiến sĩ An ninh tiếp tục đứng ở tuyến đầu. Chỉ khác rằng, trận tuyến giờ đây không còn được xác định bằng những chiến hào, mà bằng từng địa bàn, từng cơ sở, từng cộng đồng dân cư; nhiệm vụ không chỉ là đánh địch mà còn phải giữ vững lòng dân, bảo vệ chính quyền và tạo dựng nền tảng ổn định cho một cuộc sống mới.
2. Đập tan âm mưu phá hoại, củng cố thế trận an ninh
Cuối những năm 1970, đầu những năm 1980, các hoạt động chống phá tiếp tục diễn biến phức tạp. Các toán tàn quân vũ trang, tổ chức phản động, hoạt động FULRO, vượt biên, xâm nhập và móc nối lực lượng đặt ra những thử thách mới. Trong cuộc đấu tranh ấy, lực lượng An ninh nội địa đã phối hợp với các lực lượng nghiệp vụ triển khai đồng bộ các biện pháp, từng bước làm thất bại các âm mưu chống phá. Đến cuối năm 1980, lực lượng đã phối hợp với các đơn vị cơ bản quét sạch các toán, cụm tàn quân vũ trang; phá rã tổ chức FULRO trên địa bàn tỉnh; đập tan âm mưu “bạo loạn” của các phần tử phản cách mạng; ngăn chặn có hiệu quả nạn vượt biển trốn ra nước ngoài.
Một dấu ấn đặc biệt là việc tham gia đấu tranh thắng lợi Chuyên án ĐN10, một bộ phận quan trọng của Kế hoạch CM12. Trong chuyên án này, lực lượng An ninh nội địa phối hợp cùng các lực lượng tham gia nhanh chóng nắm tình hình, quản lý chặt địa bàn, bóc gỡ các đối tượng gián điệp và mạng lưới “để rễ” còn sót lại; chủ động xây dựng, củng cố cơ sở bí mật, bố trí thế trận an ninh ven biển, góp phần quan trọng làm thất bại âm mưu xâm nhập, phá hoại của địch. Những chiến công ấy là minh chứng rõ nét cho sự trưởng thành của lực lượng qua thực tiễn đấu tranh. Từ chủ động phòng ngừa đến chủ động tấn công; từ nắm địa bàn đến xây dựng thế trận; từ đấu tranh với từng đối tượng đến bóc gỡ cả mạng lưới - phương thức công tác của lực lượng An ninh nội địa ngày càng toàn diện, sắc bén và hiệu quả.
Bước vào giai đoạn 1976 -1986, tình hình an ninh trên địa bàn tiếp tục diễn biến phức tạp. Theo tư liệu lịch sử của lực lượng, trên địa bàn tỉnh khi đó còn tồn tại 22 đảng phái phản động với hàng nghìn đảng viên, cùng khoảng 120.000 đối tượng thuộc bộ máy cũ. Các đối tượng tìm cách khôi phục tổ chức, móc nối lực lượng, xây dựng cơ sở; lợi dụng những vấn đề về dân tộc, tôn giáo, đời sống xã hội để tuyên truyền, kích động, chia rẽ Nhân dân với chính quyền. Trước tình hình ấy, lực lượng An ninh nội địa từng bước hình thành phương thức đấu tranh ngày càng chủ động và toàn diện: Nắm chắc tình hình, quản lý chặt địa bàn, quản lý đối tượng, xây dựng cơ sở, phát động quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc và chủ động tấn công làm tan rã các tổ chức phản động.

Gần 30 cụm, toán tàn quân vũ trang đã bị làm tan rã, trong đó có những nhóm như Biệt kích 909; Đặc khu Rừng Sác; Dân quân phục quốc miền Kiệm Tân; Lực lượng phục quốc; “Lực lượng vũ trang kháng chiến chống cộng”; “Hoa nở về đêm”... Đằng sau mỗi tổ chức bị triệt phá là cả một quá trình đấu tranh bền bỉ, đòi hỏi người chiến sĩ phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thông nghiệp vụ, kiên trì bám địa bàn và đặc biệt là khả năng nhận diện âm mưu từ khi còn manh nha. Hàng loạt chuyên án lớn như A2-881, T881, L281, Đ782, S182,... được triển khai, góp phần bóc gỡ nhiều tổ chức phản động, triệt phá các cơ sở, mật cứ, bắt, xử lý, gọi hàng hàng nghìn đối tượng. Những con số ấy phản ánh một giai đoạn đấu tranh quyết liệt. Nhưng điều quan trọng hơn là qua thực tiễn, lực lượng An ninh nội địa từng bước khẳng định một phương pháp công tác mang tính nền tảng: Không để nguy cơ tích tụ thành điểm nóng; không để tổ chức phản động bén rễ trong quần chúng; không để những vấn đề phức tạp từ cơ sở trở thành nguy cơ đối với an ninh quốc gia.
3. Đổi mới đất nước - đổi mới tư duy bảo vệ an ninh
Năm 1986, công cuộc Đổi mới mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước. Kinh tế thị trường từng bước hình thành, quan hệ đối ngoại mở rộng, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra mạnh mẽ. Đồng Nai từ đó cũng chuyển mình mạnh mẽ, từng bước trở thành một trong những trung tâm công nghiệp lớn của cả nước. Hàng loạt khu công nghiệp hình thành và phát triển; doanh nghiệp trong nước và nước ngoài đầu tư ngày càng nhiều; lực lượng lao động từ nhiều địa phương tập trung về Đồng Nai. Một Đồng Nai năng động, hội nhập và phát triển đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác bảo đảm an ninh nội địa. Các vấn đề về an ninh công nhân, đình công, khiếu kiện, đất đai, dân tộc, tôn giáo, an ninh văn hóa - tư tưởng và các vấn đề xã hội ngày càng đan xen. Cùng với đó, các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, lợi dụng những vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền và những vấn đề xã hội để kích động, chia rẽ, tìm cách tạo dựng các “điểm nóng”.

Trước yêu cầu đó, lực lượng An ninh nội địa Công an Đồng Nai từng bước kiện toàn tổ chức, đổi mới tư duy nghiệp vụ, nâng cao chất lượng nắm tình hình; chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền và Đảng ủy, Ban Giám đốc Công an tỉnh các chủ trương, giải pháp bảo đảm an ninh nội địa. Từ chỗ tập trung xử lý những tổ chức phản động đã hình thành, công tác an ninh ngày càng chuyển mạnh sang chủ động phòng ngừa, nhận diện nguy cơ và giải quyết vấn đề ngay từ cơ sở. Đó là bước chuyển có ý nghĩa quan trọng, bởi trong điều kiện mới, giữ vững an ninh không chỉ là đấu tranh khi vụ việc xảy ra, mà phải ngăn không để vụ việc xảy ra; không để mâu thuẫn tích tụ; không để những vấn đề xã hội bị lợi dụng trở thành vấn đề an ninh.
Những năm gần đây, cùng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, không gian mạng trở thành một bộ phận không thể tách rời của đời sống xã hội. Thông tin được truyền đi với tốc độ chưa từng có. Những luận điệu xuyên tạc, thông tin sai lệch, hoạt động kích động, lôi kéo nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời có thể tạo ra những tác động rất lớn. Các thế lực thù địch tiếp tục triệt để lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền, an ninh công nhân và những vấn đề xã hội để chống phá Đảng, Nhà nước; tìm cách gây hoài nghi, chia rẽ, tác động đến tư tưởng, tâm lý xã hội. Trước yêu cầu mới, lực lượng An ninh nội địa từng bước ứng dụng khoa học - công nghệ vào công tác nghiệp vụ; nâng cao chất lượng nắm tình hình trên không gian mạng; chủ động phát hiện, đấu tranh với các hoạt động lợi dụng Internet và mạng xã hội để chống phá. Hàng loạt các chuyên án được khám phá là những dấu ấn trong quá trình đấu tranh với các tổ chức, hội nhóm hoạt động bất hợp pháp dưới nhiều hình thức, lợi dụng các vấn đề dân chủ, nhân quyền để tuyên truyền, kích động, gây ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

4. Năm mươi năm - một hành trình, một dấu ấn
Nhìn lại chặng đường từ sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng đến 30/6/2025, có thể thấy lịch sử lực lượng An ninh nội địa Công an Đồng Nai luôn gắn chặt với những bước chuyển của đất nước và địa phương. Năm mươi năm, những mối đe dọa đã thay đổi; phương thức đấu tranh đã thay đổi; địa bàn công tác đã thay đổi. Nhưng có một điều không thay đổi: Đó là bản lĩnh của người chiến sĩ An ninh nội địa và sứ mệnh giữ vững bình yên cho Nhân dân.
Dấu ấn của lực lượng không chỉ nằm ở những chuyên án được ghi vào lịch sử, những tổ chức bị bóc gỡ hay những đối tượng bị bắt giữ. Dấu ấn còn nằm ở những điều bình dị nhưng có ý nghĩa sâu xa hơn: Một điểm nóng không hình thành; một mâu thuẫn được tháo gỡ từ cơ sở; một âm mưu bị phát hiện trước khi trở thành hành động; một người dân không bị lôi kéo; một khu công nghiệp giữ được ổn định; một vùng đồng bào dân tộc, tôn giáo tiếp tục đoàn kết; một môi trường đầu tư được bảo đảm; một cuộc sống bình yên được nối dài.
Từ nền tảng ấy, một chương mới mở ra - một Đồng Nai ở tầm vóc, không gian phát triển và yêu cầu bảo đảm an ninh mới - sẽ là câu chuyện của kỳ tiếp theo.