Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo với 16 tôn giáo, hơn 27 triệu tín đồ, khoảng 54.000 chức sắc, 135.000 chức việc và gần 30.000 cơ sở thờ tự. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ (nhất là sau đại dịch COVID-19), không gian mạng đã trở thành môi trường sinh hoạt xã hội phổ biến, tác động sâu sắc đến nhiều lĩnh vực của đời sống, trong đó có lĩnh vực tôn giáo. Các tổ chức tôn giáo, chức sắc, chức việc và tín đồ ngày càng đẩy mạnh sử dụng internet, mạng xã hội và các nền tảng số để truyền bá giáo lý, tổ chức sinh hoạt tôn giáo, thực hiện hoạt động từ thiện, giao lưu quốc tế và kết nối cộng đồng tín đồ, phổ biến là: Livestream (qua youtube, facebook, tiktok…) giảng đạo, thuyết pháp; tổ chức lễ nghi, cầu nguyện trực tuyến; thành lập hội, nhóm tôn giáo trên mạng xã hội… Hoạt động tôn giáo trên không gian mạng tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức tôn giáo tiếp cận tín đồ, lan tỏa nhanh hơn giá trị đạo đức, nhân văn và góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Tuy nhiên, thực tế hoạt động này đang xuất hiện một số vi phạm pháp luật, đáng chú ý là những hiện tượng tín ngưỡng, tôn giáo mới mang tính chất “tà giáo” lập các trang mạng xã hội tuyên truyền nội dung mê tín, dị đoan, ảnh hưởng đến truyền thống văn hóa dân tộc; một số đối tượng lợi dụng tính ẩn danh và tốc độ lan truyền của mạng xã hội để lồng ghép vào buổi truyền đạo, sinh hoạt tôn giáo nội dung xấu, độc, kích động tư tưởng chống Đảng, Nhà nước, phá hoại chính sách đại đoàn kết dân tộc… Trước thực tiễn đó, việc bổ sung, hoàn thiện quy định pháp luật liên quan hoạt động tôn giáo trên không gian mạng được xem là bước đi cần thiết, phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong tình hình mới, bối cảnh công cuộc chuyển đổi số quốc gia.


Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 được Quốc hội thông qua ngày 18/11/2016 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2018, là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam. Luật quy định tương đối đầy đủ về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; hoạt động tôn giáo; hành vi bị nghiêm cấm khi hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Bên cạnh đó, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 có quy định quản lý, cấp phép đối với hoạt động tôn giáo. Tuy nhiên, vào thời điểm ban hành Luật, hoạt động tôn giáo trên không gian mạng chưa phổ biến và phát triển mạnh như hiện nay. Do đó, quy định quản lý, cấp phép đối với hoạt động tôn giáo chủ yếu được áp dụng đối với các hoạt động trên thực địa, chưa quy định với hoạt động tôn giáo trên không gian mạng.

Ngày 23/4/2026, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) với 492/492 đại biểu tham dự tán thành. Kết quả thể hiện sự thống nhất cao của Quốc hội đối với việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tín ngưỡng, tôn giáo. Nội dung Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 có nhiều điểm đổi mới, đáng chú ý là các quy định liên quan hoạt động tôn giáo trên không gian mạng, cụ thể:
Thứ nhất, Luật bổ sung khái niệm hoạt động tôn giáo trên không gian mạng. “Khoản 17 Điều 2. Giải thích từ ngữ” đưa ra khái niệm: Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng là việc tổ chức, cá nhân theo quy định của Luật này sử dụng không gian mạng để thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Sử dụng không gian mạng để thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo được hiểu là sử dụng môi trường được hình thành bởi hệ thống mạng lưới kết nối của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin bao gồm: Mạng viễn thông, mạng Internet, mạng máy tính, hệ thống thông tin, hệ thống xử lý và điều khiển thông tin, cơ sở dữ liệu để hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Việc bổ sung khái niệm “Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng” đã mở rộng phạm vi điều chỉnh của pháp luật đối với hoạt động tôn giáo trên môi trường mạng; thừa nhận sự tồn tại của hình thức truyền đạo, sinh hoạt tôn giáo, quản lý tổ chức tôn giáo trực tuyến.
Thứ hai, bổ sung quy định về việc thông báo, đăng ký hoặc đề nghị hoạt động tôn giáo và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với hoạt động tôn giáo trên không gian mạng, cụ thể “Điều 8. Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng” quy định:
1. Khi hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng, tổ chức, cá nhân khác quy định tại điểm b khoản 3 Điều 15 của Luật này; người đại diện, ban quản lý cơ sở tín ngưỡng, chức sắc, chức việc, nhà tu hành, tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc, tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo, nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung phải thông báo, đăng ký hoặc đề nghị về việc thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của Luật này.
2. Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng bao gồm:
a) Cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm hướng dẫn, giám sát, kiểm tra, thanh tra việc thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng; phát hiện, ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo;
b) Tổ chức, cá nhân khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng có trách nhiệm tuân thủ các quy định của pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và pháp luật có liên quan;
c) Tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng có trách nhiệm triển khai các giải pháp kỹ thuật, phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền gỡ bỏ, ngăn chặn các nội dung vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo;
d) Tổ chức, doanh nghiệp có mạng viễn thông có trách nhiệm ngăn chặn truy cập các nội dung vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Quy định này giúp cơ quan nhà nước quản lý hiệu quả hoạt động tôn giáo trực tuyến; nắm được nội dung, phạm vi, quy mô, tính chất, mức độ hoạt động tôn giáo trên không gian mạng như những hoạt động tôn giáo diễn ra trên thực địa. Qua đó, kịp thời phòng ngừa hoạt động tôn giáo trái pháp luật và hoạt động lợi dụng tôn giáo xâm phạm ANTT (kích động chia rẽ dân tộc, tôn giáo; tuyên truyền mê tín, dị đoan; lừa đảo tâm linh; hình thành tổ chức tôn giáo trái pháp luật…) trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, việc quy định rõ nhiệm vụ của các chủ thể (cơ quan nhà nước có thẩm quyền; tổ chức, cá nhân khi thực hiện hoạt động tôn giáo trên không gian mạng; tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng; tổ chức, doanh nghiệp có mạng viễn thông...) sẽ giúp nâng cao trách nhiệm, hiệu quả phối hợp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong khai thác, sử dụng, quản lý hoạt động tôn giáo trên không gian mạng.
Thứ ba, quy định rõ nguyên tắc, trách nhiệm hoạt động tôn giáo trên không gian mạng trong Hiến chương của tổ chức tôn giáo, cụ thể tại “Khoản 1 Điều 22. Hiến chương của tổ chức tôn giáo”, bổ sung điểm l) nguyên tắc, trách nhiệm hoạt động tôn giáo trên không gian mạng. Theo đó, nhà nước không chỉ quản lý hoạt động tôn giáo trên không gian mạng bằng biện pháp hành chính mà còn thông qua cơ chế tự quản nội bộ của tổ chức tôn giáo. Các tôn giáo có trách nhiệm xây dựng nguyên tắc, chuẩn mực, trách nhiệm khi thực hiện hoạt động tôn giáo trên không gian mạng. Điểm mới này sẽ góp phần phát huy hơn nữa vai trò của lãnh đạo giáo hội trong quản lý hoạt động tôn giáo trên không gian mạng, bảo đảm hoạt động này không chỉ tuân thủ quy định pháp luật mà còn phải phù hợp hiến chương, điều lệ của tổ chức tôn giáo.
Có thể khẳng định, quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo trên không gian mạng là yêu cầu tất yếu, khách quan trong thời đại chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay. Việc bổ sung các quy định mới trong Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 liên quan hoạt động tôn giáo trên không gian mạng không chỉ tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo mà còn góp phần bảo đảm quyền tự do tôn giáo của chức sắc, chức việc, tín đồ; phát huy giá trị đạo đức tốt đẹp và giữ gìn hình ảnh của các tổ chức tôn giáo trước những hoạt động mang tính chất mê tín, dị đoan, tự phát của một số cá nhân, tổ chức.
Quy định về hoạt động tôn giáo trên không gian mạng là vấn đề mới, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Để nội dung này được triển khai, thực hiện có hiệu quả, cùng với công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật của các cơ quan quản lý nhà nước, chức sắc, chức việc, tín đồ tôn giáo cần chủ động nghiên cứu nắm vững nội dung Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, nhất là quy định về trình tự, thủ tục thông báo, đăng ký, đề nghị cơ quan có thẩm quyền chấp thuận hoạt động tôn giáo trên không gian mạng. Bên cạnh đó, lãnh đạo, người đứng đầu các tổ chức tôn giáo cần quan tâm phối hợp với lực lượng Công an, các cơ quan, ban, ngành liên quan quản lý hiệu quả trang thông tin, truyền thông của giáo hội đã được cấp phép và hoạt động tôn giáo trên không gian mạng của chức sắc, chức việc, tín đồ theo đúng quy định của pháp luật, hiến chương, điều lệ của tổ chức tôn giáo.