Bài viết đề xuất vận dụng tư duy “Sandbox” - một cách tiếp cận quản trị dựa trên thử nghiệm có kiểm soát và tư duy hệ thống - vào đổi mới nội dung, phương thức sinh hoạt chi bộ, gắn với công tác kiểm tra, giám sát. Qua đó, góp phần xây dựng chi bộ “bốn tốt”, nâng cao năng lực tự kiểm soát và phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa, nhất là trong các tổ chức đảng có tính chất đặc thù.
Từ khóa: Sandbox, sinh hoạt chi bộ, kiểm tra giám sát, chi bộ bốn tốt, kiểm soát quyền lực.
Sinh hoạt chi bộ là hình thức lãnh đạo trực tiếp, thường xuyên và cơ bản nhất của Đảng ở cơ sở. Chất lượng sinh hoạt chi bộ quyết định năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ đảng viên. Trong nhiều nhiệm kỳ, Đảng ta luôn coi trọng việc nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, coi đây là giải pháp căn bản để xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
Chỉ thị số 50-CT/TW của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định: sinh hoạt chi bộ phải thực sự là nơi giáo dục, rèn luyện đảng viên, là không gian kiểm soát quyền lực và phòng ngừa suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Hướng dẫn số 42-HD/BTCTW đã cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng nhằm khắc phục tình trạng hình thức, nể nang, né tránh trong sinh hoạt chi bộ.
Tuy nhiên, thực tiễn công tác kiểm tra, giám sát cho thấy: nếu chỉ tập trung hoàn thiện quy trình sinh hoạt mà thiếu đổi mới phương thức, nội dung thì khó đạt mục tiêu đề ra. Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng Đảng ngày càng cao, nhiệm vụ chính trị ngày càng nặng nề, cần có những cách tiếp cận mới, vừa bảo đảm nguyên tắc tổ chức của Đảng, vừa phát huy được năng lực tự kiểm soát của tổ chức cơ sở đảng.
Từ góc độ đó, bài viết nghiên cứu khả năng vận dụng tư duy “Sandbox” vào đổi mới sinh hoạt chi bộ gắn với công tác kiểm tra, giám sát.
1. Cơ sở lý luận của tư duy "Sandbox" trong kiểm soát quyền lực
“Sandbox” là khái niệm được sử dụng phổ biến trong quản trị nhà nước và quản lý rủi ro, chỉ một không gian thử nghiệm có kiểm soát, nơi các cơ chế, quy trình mới được vận hành trong phạm vi xác định để đánh giá tác động trước khi nhân rộng. Xét về bản chất, tư duy “Sandbox” dựa trên ba trụ cột:
Một là, Coi rủi ro và sai phạm không chỉ là lỗi cá nhân, mà là kết quả của môi trường và cơ chế vận hành.
Hai là, Ưu tiên phòng ngừa hơn xử lý, phát hiện sớm hơn khắc phục muộn.
Ba là, Kiểm soát bằng hệ thống và văn hóa tổ chức, không chỉ bằng mệnh lệnh hành chính.
Vận dụng vào công tác xây dựng Đảng, tư duy “Sandbox” không làm thay đổi các nguyên tắc tổ chức, kỷ luật của Đảng, mà giúp các nguyên tắc đó được thực thi thực chất hơn thông qua cơ chế tự soi, tự sửa trong nội bộ.
Sinh hoạt chi bộ, với vai trò là không gian hình thành và điều chỉnh hành vi chính trị, đạo đức, trách nhiệm công vụ của đảng viên, là môi trường phù hợp để triển khai tư duy này.
2. Thực trạng sinh hoạt chi bộ và những vấn đề đặt ra
Thực tiễn cho thấy, bên cạnh nhiều chi bộ duy trì sinh hoạt nghiêm túc, vẫn còn không ít nơi bộc lộ những hạn chế như: Nội dung sinh hoạt còn nặng về báo cáo, ít thảo luận, thiếu phản biện. Tự phê bình và phê bình còn hình thức, nể nang, né tránh. Sinh hoạt chuyên đề chưa tập trung vào các vấn đề tiềm ẩn rủi ro trong thực hiện nhiệm vụ. Vai trò phòng ngừa vi phạm, tự chỉnh đốn của chi bộ chưa được phát huy đầy đủ.
Trong thực tiễn, nếu sinh hoạt chi bộ không đủ chiều sâu thì nguy cơ vi phạm kỷ luật Đảng, pháp luật Nhà nước sẽ gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của Đảng, của tổ chức và đơn vị. Những hạn chế này cho thấy yêu cầu đổi mới sinh hoạt chi bộ không chỉ ở hình thức, mà ở cách tiếp cận nội dung và phương thức tổ chức thảo luận.
3. Vận dung tư duy "Sandbox" trong đổi mới sinh hoạt chi bộ
3.1. Chuyển trọng tâm sinh hoạt từ "báo cáo kết quả" sang "nhận diện rủi ro"
Theo tư duy “Sandbox”, sinh hoạt chi bộ cần được tổ chức như một không gian nhận diện sớm các nguy cơ có thể dẫn đến vi phạm. Chi bộ có thể lựa chọn các “vùng rủi ro phổ quát” để thảo luận chuyên đề, như: Việc thực hiện quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ cho cán bộ, đảng viên; chấp hành kỷ luật, kỷ cương công vụ; mối quan hệ công tác với tổ chức, cá nhân bên ngoài; những biểu hiện suy giảm ý thức trách nhiệm, đạo đức lối sống.
Việc thảo luận trong sinh hoạt chi bộ tập trung vào hiện tượng, xu hướng, không cá thể hóa trách nhiệm, giúp đảng viên tự soi mình trong bối cảnh chung của chi bộ.
3.2. Đổi mới tự phê bình và phê bình theo hướng phòng ngừa
Tư duy "Sandbox" cho phép chuyển tự phê bình và phê bình từ "xử lý hậu quả" sang "chỉnh sửa sớm". Chi bộ tập trung phân tích chuỗi hành vi, điều kiện phát sinh hành vi, thay vì chỉ phê bình sự việc đã hoàn tất. Cách làm này phù hợp với tinh thần Chỉ thị số 50, góp phần khắc phục tình trạng nể nang, né tránh, đồng thời tránh làm tổn thương, mất đoàn kết nội bộ.
3.3. Gắn tư duy "Sandbox" với xây dựng "chi bộ bốn tốt"
Tư duy "Sandbox" giúp cụ thể hóa bốn tiêu chí "chi bộ bốn tốt" gồm:
- Hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị thông qua phát hiện sớm khâu yếu, khâu dễ phát sinh vi phạm.
- Chất lượng sinh hoạt tốt với nội dung có trọng tâm, chiều sâu, cảnh báo sớm.
- Đoàn kết, kỷ luật tốt nhờ giảm phê bình cá nhân, tăng kỷ luật hệ thống.
- Đảng viên tốt thông qua hình thành thói quen tự soi, tự sửa.
4. Tác động đối với công tác kiểm tra, giám sát
Khi tư duy "Sandbox" được tích hợp vào sinh hoạt chi bộ, công tác kiểm tra, giám sát có điều kiện chuyển mạnh từ bị động sang chủ động, từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa. Chi bộ trở thành tuyến phòng ngừa đầu tiên trong kiểm soát quyền lực, góp phần giảm áp lực cho kiểm tra, giám sát.
Vận dụng tư duy "Sandbox" trong nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần Chỉ thị số 50-CT/TW và Hướng dẫn số 42-HD/BTCTW. Đây không phải là sự thay đổi mô hình tổ chức, mà là đổi mới phương thức vận hành, giúp sinh hoạt chi bộ thực sự trở thành công cụ tự kiểm soát, tự chỉnh đốn của tổ chức cơ sở đảng.

Tài liệu tham khảo:
1- Ban Chấp hành Trung ương Đảng: Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, XII, XIII.
2- Bộ Chính trị: Quy định số 69-QĐ/TW, ngày 06/7/2022 về kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm.
3- Bộ Chính trị: Chỉ thị số 50-CT/TW, ngày 23/7/2025 của Ban Bí thư về tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong giai đoạn mới.
4- Bộ Chính trị: Nghị quyết 68-NQ/TW, ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.
5- Bộ Chính trị: Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.
6- Ban Tổ chức Trung ương: Hướng dẫn số 42-HD/BTCTW ngày 28/10/2025 của Ban Tổ chức Trung ương thực hiện Chỉ thị số 50-CT/TW, ngày 23/7/2025 của Ban Bí thư về tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong giai đoạn mới.