Với một cô bé đang tuổi dậy thì, đó có thể chỉ là cảm giác được quan tâm, yêu thương và công nhận. Nhưng với người có ý đồ xấu, đó có thể là những bước đầu tiên của quá trình tiếp cận, tạo lòng tin, dụ dỗ, kiểm soát và xâm hại trẻ em.
Là cán bộ Công an, trong quá trình tiếp nhận, khám và giải quyết các vụ việc liên quan đến xâm hại tình dục trẻ em, tôi đã chứng kiến không ít câu chuyện khiến người lớn phải day dứt.
Có em còn rất nhỏ, chưa nhận thức đầy đủ về những gì mình đang làm. Có em chỉ nghĩ mình đang “yêu”. Có em sợ cha mẹ biết chuyện nên im lặng. Cũng có em, sau khi gửi những hình ảnh riêng tư, đã bị chính những hình ảnh đó trở thành công cụ để kẻ xấu đe dọa, khống chế, ép buộc thực hiện những hành vi ngoài ý muốn.
Một cuộc trò chuyện trên mạng có thể bắt đầu rất nhẹ nhàng. Nhưng nếu trẻ thiếu kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ, nó có thể đi rất xa.
Từ một lời kết bạn đến cái bẫy tinh vi
Thực tế cho thấy, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và các nền tảng giao tiếp trên Internet có thể bị kẻ xấu lợi dụng để tiếp cận trẻ em. Ban đầu, những cuộc trò chuyện thường rất bình thường, xoay quanh học tập, sở thích, âm nhạc, trò chơi...
Sau một thời gian, đối tượng có thể dần chuyển sang những câu chuyện riêng tư hơn, tạo cảm giác thân thiết, hứa hẹn tình cảm, tặng quà hoặc khiến trẻ tin rằng mình là người “đặc biệt”. Khi đã tạo được lòng tin, đối tượng bắt đầu yêu cầu trẻ gửi ảnh, gọi video hoặc chia sẻ những nội dung riêng tư.
Khi có được hình ảnh, thông tin nhạy cảm, kẻ xấu có thể chuyển từ dụ dỗ sang đe dọa, khống chế: “Nếu không làm theo, anh sẽ gửi ảnh cho bạn em”; “Nếu em nói với bố mẹ, anh sẽ đăng lên mạng”; “Muốn anh xóa ảnh thì phải gửi thêm”...
Đứa trẻ từ đó có thể rơi vào vòng luẩn quẩn: sợ hãi – làm theo – tiếp tục bị đe dọa – tiếp tục làm theo.
Điều đáng lo ngại là càng sợ hãi, trẻ càng có xu hướng im lặng, trong khi sự im lặng lại tạo điều kiện để kẻ xấu tiếp tục kiểm soát.
Đừng để con trẻ phải một mình đối mặt với sự sợ hãi
Trong quá trình tiếp nhận, xử lý vụ việc và trò chuyện với gia đình người bị hại, điều khiến tôi trăn trở không chỉ là hành vi của kẻ xấu, mà còn là việc nhiều trẻ không dám nói với cha mẹ.
Các em sợ bị mắng, sợ bị thu điện thoại, sợ cha mẹ thất vọng, sợ bạn bè biết hoặc sợ bị cho rằng mình “hư”. Nhưng chính sự im lặng ấy có thể khiến trẻ tiếp tục bị khống chế.
Vì vậy, khi phát hiện con đã gửi hình ảnh riêng tư hoặc đang bị ai đó đe dọa, điều đầu tiên cha mẹ cần làm không phải là trách mắng. Đừng bắt đầu bằng câu hỏi: “Tại sao con lại làm như vậy?” Hãy bắt đầu bằng: “Con cứ bình tĩnh. Con nói cho mẹ nghe. Mẹ sẽ cùng con giải quyết.”
Bảo vệ trẻ em đôi khi không bắt đầu từ một điều quá lớn lao, mà chỉ bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện đúng lúc giữa cha mẹ và con.
Dạy con kiến thức để tự bảo vệ mình
Trẻ em ngày nay tiếp cận Internet từ rất sớm, nhưng không phải em nào cũng có đầy đủ kiến thức về cơ thể, giới tính và những nguy cơ trên môi trường mạng.
Giáo dục giới tính phù hợp với lứa tuổi không phải là khuyến khích trẻ yêu đương hay quan hệ tình dục, mà là trang bị cho trẻ kiến thức và kỹ năng để nhận biết nguy cơ, thiết lập ranh giới và bảo vệ bản thân.
Hãy giúp trẻ hiểu rằng cơ thể mình thuộc về mình; những vùng riêng tư phải được tôn trọng; không ai có quyền ép buộc trẻ thực hiện bất kỳ hành vi nào khiến trẻ sợ hãi, xấu hổ hoặc không thoải mái.
Trẻ cần biết nói “không” trước những yêu cầu không phù hợp: không gửi hình ảnh, video nhạy cảm; không tự ý gặp riêng người quen qua mạng; không giữ bí mật về những điều khiến mình sợ hãi. Khi gặp vấn đề, hãy tìm ngay đến cha mẹ, thầy cô hoặc một người lớn đáng tin cậy.
Đừng để hình ảnh riêng tư trở thành công cụ khống chế
Một khi hình ảnh riêng tư đã được gửi đi, trẻ không còn hoàn toàn kiểm soát được việc hình ảnh đó sẽ được lưu giữ, sao chép hay phát tán như thế nào.
Vì vậy, hãy dạy con không chụp, không gửi hình ảnh nhạy cảm, không quay video riêng tư theo yêu cầu của bất kỳ ai và không dùng hình ảnh cơ thể để chứng minh tình yêu.
Nếu chẳng may đã gửi, đừng im lặng, đừng gửi thêm, không tự gặp người đe dọa và không vội xóa bằng chứng. Hãy nói ngay với cha mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy; lưu giữ tin nhắn, tài khoản, ảnh chụp màn hình và những thông tin liên quan để được hỗ trợ, trình báo khi cần thiết.
Cha mẹ đừng chỉ hỏi: “Hôm nay con được mấy điểm?”
Bên cạnh chuyện học hành, hãy hỏi con những điều gần với thế giới của con hơn: “Có ai làm con khó chịu không?”, “Có ai yêu cầu con giữ bí mật với bố mẹ không?”, “Có ai xin ảnh riêng tư của con không?”
Đừng chờ đến khi sự việc xảy ra mới bắt đầu trò chuyện.
Hãy dạy con nhớ ba chữ: DỪNG – RỜI – KỂ.
DỪNG: Dừng ngay cuộc trò chuyện, yêu cầu hoặc hành vi khiến mình cảm thấy không an toàn.
RỜI: Rời khỏi tình huống nguy hiểm; không tự ý gặp người quen qua mạng hoặc người đang đe dọa mình.
KỂ: Kể ngay với cha mẹ, thầy cô hoặc một người lớn đáng tin cậy.
Cũng là một người mẹ, tôi hiểu rằng cha mẹ không thể ở bên con 24 giờ mỗi ngày. Điều có thể đồng hành cùng con là kiến thức để nhận biết nguy hiểm, kỹ năng để tự bảo vệ và sự tự tin để tìm kiếm sự giúp đỡ.
Và quan trọng nhất, hãy luôn nói với con: “Dù có chuyện gì xảy ra, con hãy nói với mẹ. Mẹ sẽ cùng nắm tay con giải quyết.”
Bởi đôi khi, để bảo vệ một đứa trẻ khỏi một cái bẫy trên mạng, điều cần thiết nhất không phải là một chiếc điện thoại được kiểm soát chặt hơn, mà là một đứa trẻ biết mình có thể tin tưởng, tìm đến và kể cho cha mẹ bất cứ khi nào cảm thấy không an toàn.