Đằng sau những bức ảnh AI bắt mắt là dữ liệu cá nhân cần được bảo vệ
Thời gian gần đây, trên các nền tảng mạng xã hội liên tục xuất hiện những trào lưu chỉnh sửa, biến đổi hình ảnh bằng công nghệ AI. Đáng chú ý là trào lưu tạo ảnh chân dung mang phong cách thập niên 80, biến ảnh cá nhân thành nhân vật hoạt hình, tạo ảnh cưới, ảnh tốt nghiệp, ảnh doanh nhân hay dự đoán diện mạo khi về già.

Điểm chung của nhiều dịch vụ này là người dùng phải cung cấp một hoặc nhiều bức ảnh chân dung, thậm chí ảnh chụp ở nhiều góc độ để hệ thống phân tích, xử lý và tạo ra sản phẩm theo yêu cầu.
Một số ứng dụng như FaceApp, Remini, Lensa AI đã được biết đến với các tính năng biến đổi khuôn mặt, phục hồi ảnh, tạo chân dung nghệ thuật. Theo chính sách quyền riêng tư do các nhà phát triển công bố, tùy từng tính năng, hình ảnh người dùng có thể được xử lý ngay trên thiết bị hoặc chuyển đến máy chủ để thực hiện các thao tác bằng AI.
Điều này không có nghĩa các ứng dụng trên đều không an toàn hoặc có hành vi thu thập dữ liệu trái phép. Tuy nhiên, đây là lời nhắc nhở người dùng cần tìm hiểu rõ dữ liệu của mình được xử lý ở đâu, lưu giữ trong bao lâu, có được chia sẻ cho bên thứ ba hay không và làm thế nào để yêu cầu xóa dữ liệu.
Đáng lo ngại hơn là những website, ứng dụng không rõ đơn vị phát hành, được quảng cáo miễn phí, yêu cầu cung cấp ảnh chân dung rõ nét, thông tin cá nhân hoặc cấp quyền truy cập không cần thiết vào thiết bị. Nếu người dùng tùy tiện tải ảnh khuôn mặt, cung cấp thông tin cá nhân hoặc cấp quyền truy cập không cần thiết vào thiết bị lên các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc có thể làm gia tăng nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân.
Không chỉ là một bức ảnh thông thường, hình ảnh khuôn mặt còn có thể được sử dụng để phân tích các đặc điểm nhận diện. Khi kết hợp với những dữ liệu khác như họ tên, số điện thoại, địa chỉ, tài khoản mạng xã hội, thông tin giấy tờ tùy thân, các đối tượng xấu có thể khai thác để giả mạo danh tính hoặc phục vụ hành vi lừa đảo.
Khi hình ảnh cá nhân bị lợi dụng để thực hiện hành vi lừa đảo
Sự phát triển của công nghệ AI, đặc biệt là Deepfake, đang khiến các hành vi giả mạo hình ảnh, giọng nói ngày càng khó nhận diện bằng mắt thường.

Từ những hình ảnh, video và thông tin cá nhân được công khai hoặc thu thập trái phép, đối tượng xấu có thể tạo nội dung giả mạo người thân, bạn bè, đồng nghiệp, người có uy tín để tiếp cận nạn nhân.
Một trong những thủ đoạn cần cảnh giác là giả mạo cuộc gọi video, dựng lên tình huống người thân gặp tai nạn, cần tiền cấp cứu hoặc giải quyết công việc khẩn cấp, sau đó yêu cầu chuyển khoản ngay. Nếu chỉ căn cứ vào hình ảnh, giọng nói trên màn hình mà không kiểm chứng qua kênh liên lạc độc lập, người nhận có nguy cơ bị lừa đảo.
Ngoài ra, hình ảnh cá nhân còn có thể bị sử dụng trái phép để lập tài khoản mạng xã hội giả mạo, mạo danh cán bộ cơ quan nhà nước, người quen hoặc người nổi tiếng nhằm tạo lòng tin, tiếp cận người khác để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
Đặc biệt, khi dữ liệu khuôn mặt bị kết hợp với thông tin giấy tờ tùy thân, nguy cơ bị lợi dụng danh tính càng gia tăng. Tuy nhiên, cần hiểu rằng việc sở hữu ảnh chân dung không đồng nghĩa với khả năng vượt qua mọi hệ thống xác thực sinh trắc học, bởi nhiều hệ thống hiện đại còn áp dụng các biện pháp kiểm tra bổ sung.
Một vấn đề khác cũng cần quan tâm là tình trạng các đối tượng lợi dụng sức hút của trào lưu AI để phát tán đường dẫn giả mạo, dụ người dùng truy cập website lạ, tải phần mềm không rõ nguồn gốc hoặc đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội. Đây có thể là những hình thức tiếp cận nhằm thu thập thông tin đăng nhập và dữ liệu cá nhân.
Như vậy, nguy cơ không chỉ xuất phát từ việc người dùng cung cấp ảnh khuôn mặt, mà còn từ hành vi cấp quyền truy cập tùy tiện, chia sẻ dữ liệu nhạy cảm và thiếu cảnh giác trước các dịch vụ trực tuyến.
Năm nguyên tắc bảo vệ thông tin cá nhân khi sử dụng ứng dụng AI
Để chủ động phòng ngừa nguy cơ lộ lọt thông tin và bảo vệ tài sản trên không gian mạng, cơ quan Công an khuyến cáo mọi người thực hiện 5 nguyên tắc sau:
Một là, kiểm tra kỹ ứng dụng trước khi sử dụng. Chỉ cài đặt ứng dụng từ nguồn chính thức, xác định rõ đơn vị phát hành, tìm hiểu chính sách bảo mật, mục đích thu thập và thời gian lưu trữ dữ liệu. Cảnh giác với website, đường dẫn quảng cáo tạo ảnh miễn phí nhưng yêu cầu cung cấp quá nhiều thông tin cá nhân.
Hai là, hạn chế cung cấp hình ảnh và dữ liệu nhạy cảm. Không tùy tiện tải ảnh chân dung rõ nét, ảnh chụp nhiều góc độ lên các dịch vụ không đáng tin cậy. Tuyệt đối không cung cấp ảnh căn cước, giấy phép lái xe, thẻ ngân hàng hoặc hình ảnh chứa thông tin riêng tư cho những ứng dụng không có nhu cầu xử lý hợp pháp, rõ ràng.
Ba là, kiểm soát quyền truy cập của ứng dụng. Chỉ cấp quyền sử dụng camera, thư viện ảnh, micro và các chức năng khác khi thực sự cần thiết. Không cho phép ứng dụng truy cập toàn bộ dữ liệu trên thiết bị nếu không phục vụ chức năng đang sử dụng.
Bốn là, chủ động bảo vệ tài khoản và xử lý dữ liệu đã chia sẻ. Kích hoạt xác thực hai yếu tố, sử dụng mật khẩu riêng cho từng dịch vụ, kiểm tra các phiên đăng nhập bất thường. Nếu đã tải ảnh lên ứng dụng đáng ngờ, cần kiểm tra chính sách xóa dữ liệu, gửi yêu cầu xóa khi cần thiết, thu hồi quyền truy cập và ngắt liên kết tài khoản. Việc gỡ ứng dụng không đồng nghĩa với việc dữ liệu đã được xóa khỏi máy chủ.
Năm là, luôn xác minh khi có dấu hiệu lừa đảo. Không chuyển tiền theo yêu cầu khẩn cấp qua tin nhắn hoặc cuộc gọi video khi chưa kiểm chứng. Khi phát hiện hình ảnh cá nhân bị sử dụng trái phép, tài khoản bị giả mạo hoặc có dấu hiệu lừa đảo, cần lưu giữ thông tin liên quan và kịp thời trình báo cơ quan Công an.
Công nghệ AI đang mang đến nhiều tiện ích cho đời sống, học tập và công việc. Tuy nhiên, sự tiện lợi không thể thay thế ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân. Một bức ảnh đẹp có thể tạo ra chỉ trong vài giây, nhưng dữ liệu cá nhân một khi bị phát tán trái phép có thể rất khó thu hồi. Mỗi người cần chủ động tìm hiểu, lựa chọn những dịch vụ đáng tin cậy và cân nhắc trước khi cung cấp thông tin trên môi trường số. Đừng để niềm vui tham gia một trào lưu trên mạng xã hội trở thành cơ hội để các đối tượng xấu lợi dụng.