1. Kiểm tra, giám sát - Trụ cột quan trọng giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gay gắt; các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen; sự phát triển mạnh mẽ của Cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4, đặc biệt là môi trường số, công nghệ AI đã, đang tác động sâu sắc đến mọi mặt đời sống xã hội.
Trong điều kiện đó, yêu cầu xây dựng Đảng thật sự trong sạch, vững mạnh toàn diện, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và uy tín của Đảng đặt ra ngày càng cao. Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục khẳng định: xây dựng, chỉnh đốn Đảng là nhiệm vụ then chốt, trong đó công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là công cụ sắc bén để giữ vững kỷ cương, kỷ luật, bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động trong toàn Đảng.
So với các kỳ đại hội trước, tư duy của Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV về công tác kiểm tra, giám sát có những điểm mới, điểm phát triển rõ nét, thể hiện tầm nhìn chiến lược trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, hướng tới mục tiêu 100 năm thành lập Đảng, 100 năm thành lập nước.
2. Những điểm mới về kiểm tra, giám sát theo tinh thần Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng
Một là, Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh kiểm tra, giám sát là công cụ phòng ngừa từ sớm, từ xa, không chỉ xử lý vi phạm. Đây là điểm mới nổi bật theo tinh thần Đại hội toàn quốc lần thứ XIV là sự chuyển mạnh từ tư duy “phát hiện - xử lý vi phạm” sang tư duy “phòng ngừa - cảnh báo - ngăn chặn từ sớm, từ xa”. Công tác kiểm tra, giám sát không chỉ nhằm kết luận đúng sai, xử lý kỷ luật, mà trước hết là để:
- Giữ cho tổ chức đảng, cán bộ không trượt khỏi quỹ đạo;
- Phát hiện sớm những biểu hiện lệch chuẩn, suy thoái;
- Ngăn ngừa vi phạm khi mới manh nha.
Điều này thể hiện rõ quan điểm của Đảng: chủ động bảo vệ Đảng từ bên trong, không để “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, không để vi phạm, khuyết điểm vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn, gây tổn hại đến uy tín của Đảng.
Hai là, Mở rộng phạm vi giám sát, trọng tâm là giám sát quyền lực và trách nhiệm nêu gương. Đại hội XIV tiếp tục phát triển tư duy về kiểm soát quyền lực, coi đây là nội dung cốt lõi của công tác xây dựng Đảng trong giai đoạn mới. Trong đó, công tác kiểm tra, giám sát được xác định là trục trung tâm của kiểm soát quyền lực trong Đảng. Những nội dung giám sát được nhấn mạnh gồm:
- Việc thực hiện trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu;
- Việc thực thi quyền lực trong công tác cán bộ, quản lý tài chính, tài sản công;
- Việc chấp hành nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt Đảng.
Điểm mới là giám sát không chỉ diễn ra trong không gian truyền thống, mà mở rộng mạnh mẽ sang môi trường điện tử, môi trường số, nơi quyền lực, ảnh hưởng xã hội và hình ảnh của cán bộ, đảng viên thể hiện ngày càng rõ nét.
Ba là, Đề cao giám sát thường xuyên, liên tục, gắn với nắm tình hình thực tiễn. Nghị quyết Đại hội XIV đặt yêu cầu cao hơn đối với giám sát thường xuyên, coi đây là hình thức giám sát có ý nghĩa nền tảng. Công tác nắm tình hình không còn là hoạt động mang tính thời vụ, mà trở thành nhiệm vụ thường xuyên, có hệ thống, có chiều sâu. Điểm mới là:
- Gắn giám sát với thực tiễn địa bàn, lĩnh vực, ngành, lực lượng;
- Kết hợp chặt chẽ giữa thông tin nội bộ với phản ánh của Nhân dân;
- Khai thác dữ liệu từ môi trường số để bổ trợ cho đánh giá, nhận diện rủi ro.
Điều này đặc biệt phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ của lực lượng Công an nhân dân trong tình hình mới - nơi mọi sai lệch về kỷ luật, đạo đức công vụ đều có thể nhanh chóng lan tỏa, gây tác động xã hội lớn. Điểm mới trong tư duy kiểm tra, giám sát theo tinh thần Đại hội XIV là từng bước chuyển từ giám sát dựa chủ yếu vào hồ sơ, báo cáo sang kết hợp giám sát dựa trên dữ liệu, phản ánh xã hội và thông tin trên môi trường số; qua đó nâng cao khả năng cảnh báo sớm, phòng ngừa vi phạm từ gốc.
Bốn là, Kiểm tra, giám sát gắn chặt với bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc. Tinh thần xuyên suốt của Đại hội XIV là bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc. Công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng vì vậy không chỉ mang ý nghĩa nội bộ, mà còn gắn trực tiếp với:
- Giữ vững ổn định chính trị;
- Bảo vệ uy tín, vị thế quốc tế của đất nước;
- Tạo môi trường liêm chính để phát triển kinh tế - xã hội.
Trong bối cảnh các thế lực thù địch tăng cường lợi dụng sai phạm của cán bộ để chống phá Đảng, Nhà nước, công tác kiểm tra, giám sát càng thể hiện rõ vai trò “lá chắn từ bên trong”, “thanh bảo kiếm bảo vệ Đảng” đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
3. Xây dựng quy chế phối hợp
Tăng cường chặt chẽ, đồng bộ, nhịp nhàng giữa cơ quan kiểm tra, giám sát của Đảng với các cơ quan có liên quan trong công tác kiểm tra, giám sát và trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đảm bảo thực hiện nghiêm nguyên tắc công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng đi trước, tạo tiền đề cho kỷ luật hành chính và xử lý pháp luật.
4. Yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ kiểm tra
Tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV, đội ngũ cán bộ kiểm tra các cấp được xây dựng theo hướng: Bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; Tư duy đổi mới, biết vận dụng công nghệ, dữ liệu, phương pháp mới trong kiểm tra, giám sát; Liêm chính, công tâm, khách quan, không bị chi phối bởi quan hệ, lợi ích; Dám đấu tranh, không né tránh, không sợ va chạm trước những vấn đề khó, nhạy cảm.

Đối với lực lượng Công an nhân dân, yêu cầu này càng cao hơn, bởi kiểm tra, giám sát trong CAND không chỉ là công tác xây dựng Đảng, mà còn trực tiếp gắn với giữ gìn kỷ luật, kỷ cương, sức chiến đấu của lực lượng vũ trang trọng yếu của Đảng và Nhà nước. Trong lực lượng Công an nhân dân, cán bộ kiểm tra không chỉ là người phát hiện vi phạm, mà còn là chủ thể tham mưu chiến lược, góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương và sức chiến đấu của lực lượng vũ trang trọng yếu của Đảng
Những điểm mới trong công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV thể hiện rõ sự phát triển tư duy lãnh đạo của Đảng trong điều kiện hiện đại: chủ động, phòng ngừa, kiểm soát quyền lực chặt chẽ, gắn xây dựng Đảng với bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.
Quán triệt và triển khai hiệu quả những quan điểm mới này là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị, trong đó đội ngũ cán bộ kiểm tra giữ vai trò nòng cốt. Làm tốt công tác kiểm tra, giám sát chính là góp phần giữ vững kỷ cương của Đảng, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo nền tảng vững chắc để đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên vươn mình, phát triển phồn vinh, thịnh vượng.