Lần đầu tiên, an ninh quốc gia được đặt trong một chỉnh thể tư duy mới: an ninh không chỉ là “lá chắn” bảo vệ chế độ, mà còn là nền tảng, điều kiện và động lực cho phát triển nhanh, bền vững; an ninh không đứng ngoài phát triển, mà thấm sâu, bao trùm và kiến tạo sự phát triển.
1. Tư duy an ninh toàn diện - đặt an ninh xuyên suốt mọi lĩnh vực phát triển
Điểm đột phá, nổi bật trong Nghị quyết Đại hội XIV là chính thức xác lập quan điểm an ninh toàn diện, đặt an ninh xuyên suốt mọi lĩnh vực phát triển đất nước, coi an ninh quốc gia là một chỉnh thể thống nhất, gắn bó hữu cơ với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. An ninh quốc gia không còn được nhìn nhận thu hẹp trong phạm vi bảo vệ biên giới quốc gia, lãnh thổ hay trật tự xã hội, mà được mở rộng sang các lĩnh vực mới và ngày càng có ý nghĩa sống còn như: an ninh chế độ, an inh cầm quyền, an ninh văn hóa tư tưởng, an ninh kinh tế, an ninh tài chính, an ninh dữ liệu, an ninh mạng, an ninh môi trường, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, an ninh con người, an ninh không gian số, an ninh vệ tinh, an ninh không gian kinh tế tầm thấp…
Trong cấu trúc an ninh toàn diện đó, an ninh chế độ, an ninh cầm quyền giữ vị trí trọng yếu, bảo vệ sự lãnh đạo, vai trò cầm quyền của Đảng, bảo đảm việc thực hiện đúng đắn các chủ trương, chiến lược của Đảng; với yêu cầu cao hơn bảo vệ cán bộ cấp chiến lược. An ninh văn hóa, tư tưởng giữ vai trò đặc biệt quan trọng; an ninh kinh tế, an ninh môi trường, an ninh năng lượng là nền tảng cơ sở; an ninh mạng, an ninh dữ liệu trở thành trung tâm, điều kiện tiên quyết để bảo đảm sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số; an ninh con người được xác định vừa là mục tiêu cao nhất, vừa là thước đo hiệu quả của toàn bộ sự nghiệp bảo đảm an ninh quốc gia.

2. Tự chủ chiến lược về an ninh - trụ cột bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc
Một điểm mới mang tính nền tảng trong tư duy an ninh của Đại hội XIV là tự chủ chiến lược về an ninh và đề ra 05 trụ cột chính: (1)Chủ động nhận diện, ngăn ngừa, đẩy lùi từ sớm, từ xa các nguy cơ, rủi ro an ninh. (2)Chủ động chuẩn bị nguồn lực quốc gia, nâng cao khả năng huy động, đáp ứng yêu cầu trong mọi tình huống quốc phòng, an ninh. (3)Xây dựng và củng cố năng lực tự chủ, tự cường về công nghệ. (4)Tạo đột phá về phát triển công nghiệp an ninh tự lực, tự chủ, tự cường, lưỡng dụng, nâng cao sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang nhân dân, xây dựng nền an ninh hiện đại, vững mạnh, đủ sức bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, bảo vệ Tổ quốc trước mọi tình huống, nhất là chiến tranh công nghệ cao. (5)Chăm lo xây dựng thế trận lòng dân, vì “Thế trận lòng dân vững thì quốc phòng, an ninh vững”. Đây không chỉ là năng lực tự bảo vệ, mà là khả năng chủ động nhận diện, kiểm soát và hóa giải các nguy cơ an ninh từ sớm, từ xa, không để đất nước bị lệ thuộc, bị động hay rơi vào thế lựa chọn bắt buộc trong các tình huống phức tạp.
Tự chủ chiến lược về an ninh được xây dựng trên các trụ cột then chốt: chủ động dự báo và phòng ngừa rủi ro; chuẩn bị đầy đủ nguồn lực quốc gia; tự chủ, tự cường về khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao; phát triển công nghiệp an ninh tự lực, lưỡng dụng, hiện đại; đồng thời xây dựng vững chắc thế trận lòng dân gắn với mở rộng đối ngoại an ninh linh hoạt, cân bằng, vì hòa bình và phát triển bền vững.
3. Lấy phát triển để ổn định - bước chuyển quan trọng trong tư duy bảo đảm an ninh
Đại hội XIV đã có bước phát triển đột phá về tư duy khi lần đầu tiên đặt “phát triển” lên trước “ổn định” trong mối quan hệ biện chứng giữa hai phạm trù này. Quan điểm “lấy phát triển để ổn định, ổn định để phát triển nhanh và bền vững” trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt tư duy an ninh quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Phát triển không chỉ là mục tiêu, mà chính là phương thức căn cơ, lâu dài để bảo đảm an ninh bền vững. Một nền kinh tế phát triển, một xã hội công bằng, văn minh, một đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao chính là “lá chắn mềm” hiệu quả nhất trước các nguy cơ mất ổn định từ bên trong. Ngược lại, giữ vững an ninh, ổn định là điều kiện tiên quyết để phát triển chất lượng cao, không bị đứt gãy hay tổn thương trước các cú sốc bên ngoài.

4. Tư duy bảo vệ an ninh quốc gia theo hướng chủ động, bao trùm và kiến tạo
Trong bối cảnh các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, Đại hội XIV đã phát triển tư duy bảo vệ an ninh quốc gia theo hướng an ninh chủ động, an ninh bao trùm và an ninh kiến tạo. Bảo vệ an ninh không còn là phản ứng thụ động khi sự việc đã xảy ra, mà là chủ động dự báo, phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa; không để các vấn đề xã hội, trật tự an toàn chuyển hóa thành vấn đề an ninh quốc gia.
Đặc biệt, tư duy an ninh kiến tạo thể hiện bước tiến mới về nhận thức: an ninh không chỉ bảo vệ và phục vụ, mà còn phải tạo điều kiện thuận lợi, trực tiếp góp phần kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định, an toàn cho phát triển; biến thách thức thành cơ hội, biến yêu cầu bảo đảm an ninh thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

5. Lấy an ninh con người làm trung tâm, mục tiêu và động lực
Một trong những điểm nhân văn và tiến bộ nổi bật của tư duy an ninh tại Đại hội XIV là tiếp tục mở rộng và làm sâu sắc nội hàm an ninh con người. An ninh quốc gia trong kỷ nguyên mới trước hết là để bảo vệ cuộc sống bình yên, hạnh phúc của Nhân dân; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; an toàn giao thông, an toàn thực phẩm, an toàn cháy nổ; phòng, chống thiên tai, dịch bệnh; xây dựng không gian sống xanh - sạch - an toàn.
Đảng ta đặt ra những mục tiêu rất cao, rất mới: phấn đấu giảm mạnh tội phạm, tiến tới xây dựng xã hội không có tội phạm, không tai nạn, không tệ nạn, thực sự văn minh, an toàn và hạnh phúc. Điều đó khẳng định rõ bản chất của nền an ninh xã hội chủ nghĩa: an ninh vì con người, do con người và dựa vào con người.
6. Xây dựng lực lượng Công an nhân dân và công nghiệp an ninh đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới
Đại hội XIV tiếp tục khẳng định xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân, là nòng cốt trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia. Đồng thời, lần đầu tiên xác lập rõ vị thế độc lập và yêu cầu đột phá phát triển công nghiệp an ninh tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại - coi đây là trụ cột quan trọng của tự chủ chiến lược về an ninh và là bộ phận năng động của nền kinh tế quốc dân.
Những điểm mới, đột phá về tư duy bảo đảm, bảo vệ an ninh quốc gia trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng thể hiện tầm nhìn chiến lược sâu rộng, tư duy đổi mới mạnh mẽ và quyết tâm chính trị cao vì sự trường tồn của dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân. Trong kỷ nguyên vươn mình, an ninh quốc gia không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ, mà là sự nghiệp kiến tạo tương lai; không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chuyên trách, mà là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân. Quán triệt và thực hiện hiệu quả tư duy an ninh mới chính là chìa khóa quan trọng để giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững và vững bước tiến lên chủ nghĩa xã hội.